Văn chương như… bát cháo hành

Trong bài viết “Nhà văn như Thị Nở”, tác giả Phạm Xuân Nguyên viết: “Chí Phèo sẽ là gì nếu như không có Thị Nở? Câu hỏi đó cứ hiện ra mỗi lần tôi đọc xong tuyệt tác này của Nam Cao.

Thì hắn vẫn chỉ là một kẻ cố cùng liều thân. Hắn sẽ không được thức tỉnh ý muốn trở lại làm người. Hắn sẽ không có cơ hội đi đòi lương thiện. Hắn sẽ không làm được hành động đâm chém lần cuối cùng mang ý thức cá nhân rõ rệt và ý nghĩa xã hội mạnh mẽ. Và rốt cuộc hắn sẽ không được thành một Chí Phèo bất hủ lừng lững trong văn chương và trong cuộc đời. Tôi dám đoán chắc như vậy”…

Theo ông, tình yêu của Thị Nở “đã giúp Chí Phèo dứt cơn say. Tỉnh dậy Chí Phèo thấy lại cuộc đời bình dị và ấm áp qua tiếng chim hót vui vẻ, tiếng người cười nói xôn xao. Và hắn thấy ra hắn cô độc chứ không mạnh như vẫn tưởng. Cô độc còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau.

[…] Thị Nở đã khơi dậy trong hắn mơ hồ cảm thức về quyền con người được lương thiện. Bát cháo hành Thị Nở đã thổi bùng đốm lửa hiền trong con người hắn thành trận lửa dữ là chính vì cái câu hỏi không có câu trả lời này. Hơi cháo hành thoang thoảng mà đủ sức mạnh át cả mùi rượu sặc sụa, mà khiến tâm linh cú tỉnh, mà buộc thằng lưu manh phải vùng lên tìm cách đòi quyền sống. Văn học phải sao là cái hơi đó. Nhà văn làm sao tỏa được cái hơi đó. Sao cho mỗi trang văn là một bát cháo hành Thị Nở cho người đọc văn”…

*

*          *

Trong guồng quay tất bật của cuộc sống hiện đại, trong nhịp đập gấp gáp của thời kinh tế thị trường và trong mê mải, có khi mệt mỏi, của những lo toan đời sống thường nhật, có thể sẽ là xa lạ và lạc điệu khi nhắc đến văn chương cũng như vai trò, vị trí của nó đối với mỗi con người chúng ta nói riêng và toàn xã hội nói chun

Tuy nhiên, chính nhận thức “xa lạ”, “lạc điệu” này lại đã và đang đẩy văn chương xa dần đời sống con người, đặc biệt là một bộ phận giới trẻ. Họ hờ hững với văn chương, coi đó là “lãng mạn”, là “diễm xưa”; họ xa dần với văn hóa đọc để tìm đến với văn hóa nghe, nhìn, lướt (web); họ cuồng nhiệt với các tiêu chí “nhìn là phải ra tiền” ngay cả khi lựa chọn chuyên ban để theo học trong nhà trường phổ thông và khi thi đại học…

Đương nhiên, lỗi không hoàn toàn thuộc về con người, vốn vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm, mà có cả những “nguyên nhân chủ quan” của chính nền văn học!

Vậy: Thế nào là văn học đích thực và thiên chức của nó là gì? Dưới góc độ của người viết và môi trường sáng tác, làm thế nào để có được những sản phẩm văn chương đích thực, góp phần hình thành và nuôi dưỡng tâm hồn con người? Dưới góc độ của người tiếp nhận: Cần phải đọc gì, học gì trong bối cảnh “ngập tràn” thông tin như hiện nay? Và làm sao để tìm kiếm, lựa chọn được những tác phẩm văn chương đích thực?...

Đây sẽ là nội dung chính của Talk&Think - Chia sẻ và Suy ngẫm Số 3 với chủ đề “VĂN HỌC - HỌC VĂN” và diễn giả là Nhà Phê bình Văn học Phạm Xuân Nguyên.

Với tư cách là người đứng đầu một tổ chức tập hợp những người sáng tác (Chủ tịch Hội Nhà văn Hà Nội), một “người coi chợ văn chương” (phê bình văn học), một dịch giả “khác người” (có thể dịch thành thạo cả 3 thứ tiếng: Anh, Pháp, Nga), Phạm Xuân Nguyên sẽ thẳng thắn chia sẻ những quan sát, quan điểm và hiểu biết của mình về văn học, cả tư thế của người trong cuộc lẫn người quan sát, cả đời sống văn học trong nước và văn học nước ngoài, cả văn học của quá khứ và văn học của ngày nay…

“VĂN HỌC - HỌC VĂN” sẽ là cơ hội để không riêng những người yêu văn chương, làm văn chương, mà tất cả chúng ta cùng học hỏi, suy ngẫm và tìm ra cho mình lời giải bài toán nuôi dưỡng tâm hồn cho chính mình và cho toàn xã hội.

Chương trình diễn ra tại Tòa nhà PACE, 341 Nguyễn Trãi, Quận I, Tp. Hồ Chí Minh vào lúc 9h30, thứ Năm, ngày 02/06/2011.

(T&T)