Sáng ngày 08/10/2026, tọa đàm “Vì sao nhiều nghiên cứu thất bại ngay từ bước thiết kế?” do Viện Giáo dục IRED và Sáng kiến Khuyến đọc Sách Hay phối hợp tổ chức đã diễn ra với sự tham dự của đông đảo bạn đọc, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, giảng viên và các nhà nghiên cứu.

Đông đảo bạn đọc, sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh, giảng viên và các nhà nghiên cứu tham dự tại sự kiện

Nhà nghiên cứu Lê Minh Tiến (bên trái); Dịch giả Phạm Minh Vương (bên phải) chia sẻ

Với sự chia sẻ của Nhà nghiên cứu Lê Minh Tiến - người hiệu đính cuốn sách “Thiết kế nghiên cứu / Research Design” và Dịch giả Phạm Minh Vương - người chuyển ngữ tác phẩm này, tọa đàm đã cùng người tham dự nhìn lại những bước quan trọng trong hành trình xây dựng một nghiên cứu: từ xác định vấn đề, hình thành câu hỏi, lựa chọn phương pháp đến thu thập và phân tích dữ liệu.

Qua đó, sự kiện đúc kết một thông điệp cốt lõi: nhiều nghiên cứu gặp bế tắc thường không nằm ở sự thiếu nỗ lực hay công cụ phân tích, mà vì những lựa chọn nền tảng ngay từ bước thiết kế đã đi sai hướng.

1. Từ một chủ đề rộng đến câu hỏi nghiên cứu rõ ràng và khả thi

Một nghiên cứu thường bắt đầu bằng sự quan tâm đến một chủ đề. Tuy nhiên, chủ đề nghiên cứu và vấn đề nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau. Chủ đề có thể bao quát một lĩnh vực rộng lớn, trong khi đó, vấn đề nghiên cứu cần được xác định cụ thể để người nghiên cứu biết mình thực sự muốn tìm hiểu điều gì.

Nhà nghiên cứu Lê Minh Tiến chia sẻ tại sự kiện

Dịch giả Phạm Minh Vương chia sẻ tại sự kiện

Tại tọa đàm, các diễn giả minh họa cách một chủ đề rộng có thể mở ra nhiều hướng nghiên cứu khác nhau. Nhiệm vụ của người nghiên cứu là xác định một vấn đề cụ thể, có ý nghĩa và có thể tìm hiểu bằng một quy trình phù hợp.

Một câu hỏi nghiên cứu tốt cần rõ ràng, cụ thể, khả thi và có tính mới nếu có thể. Tính khả thi không chỉ nằm ở khả năng tiếp cận dữ liệu, mà còn liên quan đến kinh phí, thời gian, nhân lực và năng lực thực hiện. Nếu một đề tài nghe hấp dẫn nhưng nếu có phạm vi quá rộng hoặc thiếu điều kiện triển khai thì vẫn có thể khiến người nghiên cứu gặp khó khăn ngay từ ban đầu.

Do đó, điều quan trọng là người làm nghiên cứu phải xác định được câu hỏi nghiên cứu sao cho đủ rõ, đủ khả thi để thực hiện và đủ ý nghĩa để theo đuổi.

Cuốn sách “Thiết kế nghiên cứu” được người tham dự tập trung tìm hiểu

2. Định tính, định lượng hay hỗn hợp: Phương pháp nào phù hợp với câu hỏi nghiên cứu?

Nên lựa chọn phương pháp định tính hay định lượng là một trong những băn khoăn phổ biến khi bắt đầu nghiên cứu. Theo những trao đổi tại tọa đàm, việc lựa chọn cần xuất phát từ câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu, thay vì mặc định phương pháp này tốt hơn phương pháp kia.

Người tham dự chăm chú lắng nghe chia sẻ của các diễn giả tại sự kiện

Các diễn giả nhấn mạnh rằng mỗi phương pháp đều có mục tiêu và tiêu chuẩn riêng, không có phương pháp nào mặc định ưu việt hơn phương pháp nào. Cụ thể, phương pháp định tính phù hợp khi cần khám phá các hiện tượng mới hoặc đi sâu tìm hiểu trải nghiệm; trong khi đó, phương pháp định lượng giúp đo lường biến số và kiểm định mối liên hệ qua công cụ thống kê.

Riêng với phương pháp hỗn hợp, việc kết hợp định tính và định lượng không đơn giản là "ghép chung" cả bảng hỏi lẫn phỏng vấn vào cùng một công trình. Người nghiên cứu buộc phải làm rõ: hai nguồn dữ liệu này sẽ bổ trợ cho nhau ra sao, triển khai theo trình tự nào và đóng góp cụ thể gì vào việc trả lời câu hỏi nghiên cứu.

Người tham dự có cơ hội kết nối và chia sẻ tại sự kiện

Vì vậy, ngoài câu hỏi “Nên dùng phương pháp nào?”, người nghiên cứu cần phải tự vấn “Liệu phương pháp ấy có thực sự phù hợp với điều mình muốn tìm hiểu và có thể tạo ra chứng đủ sức thuyết phục hay không?”

3. Thiết kế nghiên cứu cần nhất quán từ câu hỏi đến dữ liệu

Một nghiên cứu không chỉ cần câu hỏi rõ ràng, lý thuyết phù hợp hay phương pháp thuyết phục, mà các thành phần này phải được kết nối nhất quán. Câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu cần định hướng việc lựa chọn phương pháp, công cụ thu thập dữ liệu và cách phân tích.

Tại tọa đàm, các diễn giả nhấn mạnh rằng thu thập nhiều dữ liệu chưa chắc mang lại giá trị nếu công cụ đo lường không phù hợp với câu hỏi và mục tiêu nghiên cứu. Sự thiếu nhất quán này không chỉ ảnh hưởng đến chất lượng nghiên cứu mà còn khiến người thực hiện gặp khó khăn khi giải thích và bảo vệ các lựa chọn của mình.

Các diễn giả chia sẻ tại sự kiện

Với trường hợp dữ liệu không phù hợp, việc chuyển từ phương pháp định lượng sang định tính giữa chừng cũng không tự động giải quyết được vấn đề. Người nghiên cứu cần xem xét lại thiết kế ban đầu và mối liên hệ giữa câu hỏi, mục tiêu, phương pháp và dữ liệu.

4. Đối thoại thực tiễn và giá trị của cuốn sách “Thiết kế nghiên cứu”

Phần giao lưu tiếp tục mở rộng các vấn đề trên qua những câu hỏi thực tế: nên bắt đầu từ đâu khi đã có đề tài nhưng chưa xác định được câu hỏi nghiên cứu; cần xử lý thế nào khi dữ liệu không phù hợp với câu hỏi ban đầu; đâu là những thách thức khi áp dụng phương pháp hỗn hợp trong nghiên cứu khoa học xã hội tại Việt Nam; và cần lưu ý gì khi lựa chọn mẫu cho nghiên cứu định tính.

Phần Q&A giữa người tham dự và diễn giả

Những trao đổi cho thấy các khó khăn trong nghiên cứu thường không xuất hiện riêng lẻ. Một quyết định chưa phù hợp ở bước đầu có thể ảnh hưởng đến việc lựa chọn phương pháp, xây dựng công cụ, thu thập dữ liệu và giải trình kết quả ở những bước tiếp theo. Vì vậy, người nghiên cứu cần nhìn toàn bộ quá trình như một cấu trúc có liên kết, thay vì xem từng công đoạn là những nhiệm vụ độc lập.

Người tham dự đặt câu hỏi tại sự kiện

Qua phần chia sẻ của hai diễn giả, cuốn “Thiết kế nghiên cứu - Research Design” của John W. Creswell và J. David Creswell được nhìn nhận như một tài liệu nền tảng giúp người học, người thực hành nghiên cứu và người giảng dạy nghiên cứu hiểu rõ hơn cách xây dựng một công trình có cấu trúc.

Thiết kế nghiên cứu (Research Design) - cuốn sách được trích dẫn gần 300.000 lần trên Google Scholar

Giá trị của cuốn sách này không chỉ nằm ở việc giới thiệu các cách tiếp cận các phương pháp định tính, định lượng và hỗn hợp, mà còn ở việc giúp người đọc suy nghĩ có hệ thống về mối quan hệ giữa vấn đề nghiên cứu, câu hỏi, phương pháp và quá trình triển khai. 

Đây cũng là một trong những lý do Viện Giáo dục IRED chú trọng việc tuyển dịch các công trình học thuật có giá trị, góp phần đưa những tri thức nền tảng của thế giới đến gần hơn với cộng đồng học thuật và độc giả Việt Nam.

Chia sẻ từ Bà Trần Thị Khánh Ninh – Giám đốc IRED Books, đại diện Viện Giáo dục IRED

5. Một nghiên cứu tốt bắt đầu từ một thiết kế đúng đắn

Tọa đàm khép lại với nhiều vấn đề được gợi mở, từ cách hình thành câu hỏi nghiên cứu đến việc lựa chọn phương pháp, xây dựng công cụ và bảo đảm tính nhất quán của toàn bộ quá trình. Một nghiên cứu tốt không bắt đầu từ bảng câu hỏi hay phần mềm phân tích, mà bắt đầu từ một thiết kế nghiên cứu đúng đắn.

Các diễn giả trao tặng phần quà may mắn cho người tham dự

Đại diện Viện Giáo dục IRED trao hoa tri ân các diễn giả

Mời bạn theo dõi fanpage Sách Hay và Viện Giáo dục IRED để cập nhật những hoạt động và sự kiện thú vị sắp tới.