• Tập san Khoa học Kỹ thuật (1957-1973)

    Trên mặt báo này, chúng tôi đã giới thiệu bốn tạp chí phổ biến khoa học của người Việt trong thời kỳ Pháp thuộc, chính xác là trước Cách mạng tháng 8.1945. Bài viết kỉ niệm 100 năm ngày ra đời của tờ đầu tiên trong số đó, với đường dẫn về các bài giới thiệu từng tạp chí, đã nhấn mạnh hoài bão chung của những người chủ trương các tạp chí này...

    Xem tiếp >>
  • Báo Khoa học
    1941. Thế chiến II bước sang năm thứ ba. Ở Đông Dương từ năm trước Nhật đã nhiều lần làm áp lực trên Pháp để chặn đường tiếp tế cho quân Tưởng Giới Thạch qua ngả đường sắt từ Hải Phòng đi Vân Nam, dẫn tới việc chính phủ Vichy thay toàn quyền Catroux (thân De Gaulle) bằng đô đốc Decoux (22.7.1941) và nắm quyền cai trị Đông Dương...
    Xem tiếp >>
  • Tạp chí Khoa học Phổ thông 1934-1942
    Tạp chí Khoa học phổ thông là tờ tạp chí phổ biến khoa học thứ ba của VN tính theo thứ tự thời gian, như đã được giới thiệu trên các bài viết về hai tờ đầu: Khoa học Tập chí và Tạp chí Khoa học của nhà khoa học Nguyễn Công Tiễu. Tờ thứ tư, Báo Khoa học của các ông Nguyễn Xiển và Hoàng Xuân Hãn sẽ được giới thiệu trong một bài sắp tới....
    Xem tiếp >>
  • Cụ Phan Sào Nam với vấn đề Khoa học

    Chúng ta đều biết, Phan Bội Châu là một nhân vật lịch sử kiệt xuất của Việt Nam trong 40 năm đầu của thế kỷ 20 : một nhà yêu nước lớn với hàng loạt những lời hiệu triệu đồng bào đứng lên giải phóng dân tộc, khơi dậy được nỗi nhục mất nước và kích động được những xúc cảm sâu xa của tình tự dân tộc, như nhà sử học Vính Sính đã nhắc lại trong bài viết Thử nhìn lại vị trí của Phan Bội Châu trên mặt báo này ; bên cạnh đó PBC cũng là một nhà nho học thâm sâu, với hàng ngàn trang sách nghiên cứu, biên khảo về Chu dịch hay Khổng học....

    Xem tiếp >>
  • Vài hàng về Giáo sư Hoàng Tuỵ

    Nhân ngày giỗ lần thứ ba của Giáo sư Hoàng Tuỵ (14.7.2019 - 14.7.2022), một nhà trí thức lớn của dân tộc - một nhà toán học tầm cỡ quốc tế đồng thời là một nhà văn hoá đích thực (chữ của nhà văn Nguyên Ngọc) luôn luôn nặng lòng với đất nước, tôi xin gửi IRED đăng lại bài viết ngắn dưới đây về ông, với nhiều đường dẫn tới những bài khác của ông hay về ông. Bài này viết khi được tin ông qua đời, nhân danh báo Diễn Đàn, và đăng trên báo tại địa chỉ 

    https://www.diendan.org/nhung-con-nguoi/vinh-biet-mot-nha-tri-thuc-lon-giao-su-hoang-tuy.

    Trong bài viết này cũng có đường dẫn tới bài giới thiệu cuốn Kỷ yếu Sĩ phu thời nay do do Nhà xuất bản Tri Thức và Công ty văn hoá Phương Nam xuất bản năm 2007 nhân dịp ông 80 tuổi.

    Hà Dương Tường

    Xem tiếp >>
  • Làng báo Sài Gòn 1916-1930
    Đây là bản dịch cuốn sách The Birth of Vietnamese Political Journalism - Saigon 1916-1930 của Philippe Peycam, Columbia University Press, New York 2012. Cuốn sách này xuất phát từ luận án tiến sĩ ở đại học London năm 1999, được tác giả viết lại 7 năm sau, khi đang sống và làm việc ở Phnompenh rồi ở Singapore...
    Xem tiếp >>
  • Khoa học Tạp chí và nhà khoa học Nguyễn Công Tiễu (I)

    Khoa học tạp chí số 1 ra ngày 1/7/1931. Dưới nhan đề chữ to KHOA HỌC có ghi thêm "Tạp chí", chữ nhỏ ở cuối dòng sau. Tiếp theo hai tiểu đề bằng tiếng Pháp và tiếng Hoa, và đề từ "Trí tri cách vật, sách Đại học", là các dòng thông tin...

    Xem tiếp >>
  • Khoa học Tạp chí và nhà khoa học Nguyễn Công Tiễu (II)

    Trong số những trí thức Việt Nam đầu thế kỷ 20, Nguyễn Công Tiễu không phải là một tên tuổi nổi bật so với các trí thức thuộc các lĩnh vực văn chương, chính trị, và như báo Tia Sáng 22.4.2017 nhắc lại, ngày nay tên ông vẫn "không gợi lên nhiều điều"...

    Xem tiếp >>
  • Nước mắm (bài của Dược sĩ Phạm Văn Tất)"

    Nhân vụ tranh cãi về nước mắm, tôi xin đưa lại dưới đây một bài nghiên cứu mang tên "Nước Mắm" của Bác sĩ Dược khoa Phạm Văn Tất, Viện Pasteur Sài Gòn, đăng trên Tạp chí Khoa học Kỹ thuật năm 1964. Đây là một bài nối tiếp nhiều nghiên cứu khác mà Viện Pasteur Sài Gòn trong những năm 1920 (thời Pháp thuộc) đã bền bỉ thực hiện, dẫn đến việc chính quyền thuộc địa đưa ra các nghị định ngày 21/12/1916, 23/11/1926 và 30/4/1930 của Toàn quyền Đông Dương về buôn bán Nước Mắm. Điểm chung nhất của các nghị định đó là định nghĩa pháp lý về Nước Mắm, là "một sản phẩm được làm bằng cá tươi và muối biển.".
     

    Nước mắm (bài của Dược sĩ Phạm Văn Tất)

    Theo phương pháp cổ truyền về việc chế tạo nước mắm tại Việt Nam, phải dùng ba phần cá với một phần muối. Cá phải để nguyên con, không móc ruột ra. Cá phải để ngấu vài tháng; như thế, cá mới đủ thời giờ để tiết ra nước mắm, màu vàng nâu, mùi vị đặc biệt...

    Xem tiếp >>
  • Vài nguyên tắc về việc đặt "Danh từ Khoa học" (Lời dẫn của GS Hoàng Xuân Hãn cho cuốn sách của ông)

    Lẽ tất nhiên là lúc ta đặt tên cho hàng ức hàng vạn ý, thế nào ta cũng còn bỏ sót. Và có những ý dần dần sẽ phát minh. Vậy, không những ta phải dặt những danh từ xét bây giờ, và ta lại dự bị để dặt những danh từ còn thiếu...

    Xem tiếp >>
  • Cuộc chiến giành đất hiếm
    Trong cuộc hội đàm song phương tại Hà Nội ngày 31.10, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng đã thông báo với Thủ tướng Naoto Kan việc Việt Nam quyết định chọn Nhật Bản làm đối tác hợp tác trong phát triển ngành công nghiệp đất hiếm của Việt Nam...
    Xem tiếp >>
  • Vẽ ảnh số cho Kim tự tháp Chéops

    Cuốn sách bằng tiếng Anh này có một chỗ đứng độc đáo. Có lẽ đây là lần đầu mà một chủ đề khảo cổ học được đề cập dưới góc độ của một bài toán áp dụng – một cách hấp dẫn và dễ hiểu, như nó phải thế...

    Xem tiếp >>
  • Thuật ngữ « khoa học » vào tiếng Việt từ bao giờ ?

    Theo Vĩnh Sính (Việt Nam và Nhật Bản, Giao lưu văn hoá, nxb Văn nghệ TPHCM 2001), nhiều thuật ngữ Hán Việt chúng ta dùng ngày hôm nay trong lĩnh vực khoa học (cả khoa học tự nhiên và xã hội) đã được du nhập vào VN đầu thế kỷ XX...

    Xem tiếp >>
  • « Khoa-học Tập-chí »

    Ai cũng biết, tình trạng nghèo nàn lạc hậu của các nước châu Á vào thế kỷ XIII - XIX là nguyên nhân chủ yếu khiến họ bị các nước châu Âu thôn tính, chỉ trừ nước Nhật (và có lẽ, Thái Lan ở một mức thấp hơn)...

    Xem tiếp >>