• GIÁO DỤC TRONG SỰ HÌNH THÀNH CÁ TÍNH VÀ QUAN ĐIỂM (B. RUSSELL, 1916)
    Thể loại: Bài dịch

    Được viết từ năm 1916, và có vẻ như chỉ chủ yếu liên quan tới nền giáo dục ở nước Anh, tiểu luận dưới đây của Bertrand Russell thực ra vẫn có một giá trị phổ quát cho việc giáo dục – nhất là giáo dục trẻ em – bởi những vấn đề được tác giả nêu lên, mỗi ngày một trầm trọng hơn ở nhiều quốc gia trên thế giới...

    Xem tiếp >>
  • ĐỘC LẬP TƯ TƯỞNG NHƯ ĐỐI TƯỢNG CỦA GIÁO DỤC (A. EINSTEIN, 1952)
    Thể loại: Bài dịch

    Dạy con người một chuyên môn là không đủ. Bởi qua đó, hắn có thể trở thành một loại máy hữu dụng, nhưng không phải là một nhân cách được phát triển hài hòa...

    Xem tiếp >>
  • LÝ TƯỞNG KHÔNG THIÊN VỊ TRONG SỬ HỌC (FENELON, 1714 & FUSTEL DE COULANGES, 1888 và 1893)
    Thể loại: Bài dịch

    Sử gia chân chính không thuộc về một thời đại nào, cũng không thuộc về một quốc gia nào; mặc dù yêu quý đất nước của mình, ông không bao giờ xu nịnh nó trong bất kỳ việc gì...

    Xem tiếp >>
  • SỰ SỬ DỤNG THỐNG KÊ TRONG TƯ TƯỞNG XÃ HỘI HỌC (J. D. DOUGLAS, 1967)
    Thể loại: Bài dịch

    Mục đích cơ bản, lộ liễu nhất của các khoa học nhân văn luôn luôn là đạt tới một tri thức có hệ thống và lý tính về con người. Mục đích này hiếm khi là đề tài tranh cãi nội bộ giữa các trường phái tư tưởng bên trong các môn học khác nhau...

    Xem tiếp >>
  • NỘI PHÁT LUẬN & NGOẠI PHÁT LUẬN TRONG PHÁT TRIỂN KHOA HỌC (J. B. MORRELL, 1981)
    Thể loại: Bài dịch

    Để giải quyết những vấn đề liên quan đến sự hiểu biết và kiểm soát thế giới tự nhiên, giới sử gia khoa học theo nội phát luận tập trung trên các khía cạnh trí tuệ hiển nhiên của bối cảnh khoa học, nhằm làm nổi bật vai trò của những khung khái niệm...

    Xem tiếp >>
  • LÝ TRÍ VÀ GIẢ THUYẾT TRONG NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM (W. WHEWELL, 1858)
    Thể loại: Bài dịch

    Trong trích đoạn dưới đây, nhà logic học và khoa học người Anh William Whewell đã làm nổi bật vai trò của lý trí trong phương pháp thực nghiệm, và chỉ ra rằng, nói như R. Blanché, «việc sử dụng giả thuyết tự do không phải là ngoại lệ, mà là quy luật trong nghiên cứu khoa học, rằng không một phương pháp nào, một quy trình chặt chẽ về mặt lô-gic nào cho phép ta rút ra các quy luật tự nhiên từ sự quan sát đơn giản những sự kiện»...

    Xem tiếp >>
  • SỰ THIẾT YẾU CỦA GIẢ THUYẾT (C. BERNARD, 1865)
    Thể loại: Bài dịch

    Có hai thao tác phải xem xét trong một cuộc thí nghiệm. Cái đầu tiên là phải suy tính trước và thực hiện những điều kiện của cuộc thí nghiệm; cái thứ hai là phải ghi nhận kết quả của nó. Ta không thể tiến hành thí nghiệm mà không có một ý tưởng định trước; thiết lập một cuộc thí nghiệm là đặt ra một câu hỏi; và ta không bao giờ quan niệm một câu hỏi mà không có cái ý tưởng tìm câu trả lời...

    Xem tiếp >>
  • CHUYỂN ĐỘNG LỆCH CỦA NGUYÊN TỬ & BẤT ĐỊNH LUẬN CỔ ĐẠI (LUCRETIUS, khg 60 tCn)
    Thể loại: Bài dịch

    Về vấn đề trên, tôi còn muốn Ngài[1] biết thêm điều này nữa. Bị lôi kéo bởi sức nặng của chúng, những hạt nguyên tử rơi xuống trong chân không, nhưng ta không thể nói từ khoảng nào hoặc từ khi nào, chúng lại đi lệch một chút so với đường thẳng đứng, dù là quá ít đến mức chúng ta có thể nói là chỉ hơi bị chênh[2]...

    Xem tiếp >>
  • NGUYÊN TỬ LUẬN CỔ ĐẠI (LUCRETIUS, khg 60 tCn)
    Thể loại: Bài dịch

    Bản gốc De Rerum Natura bằng tiếng La-tinh là một thiên trường thi. Khi được chuyển sang ngôn ngữ khác, các dịch phẩm tồn tại dưới cả hai thể, văn vần và văn xuôi. Ở chuyên trang này, để tránh mọi kiểu cách có thể làm tối nghĩa ý tưởng, chúng tôi chỉ sử dụng các bản văn xuôi, của R. E. Latham và J. Goodwin bằng tiếng Anh, và của H. Clouard bằng tiếng Pháp...

    Xem tiếp >>
  • QUYẾT ĐỊNH LUẬN PHỔ QUÁT (P.-S. LAPLACE, 1825)
    Thể loại: Bài dịch

    Tất cả mọi biến cố, ngay cả những cái có vẻ như không hề bị chi phối bởi các quy luật lớn của thiên nhiên do sự nhỏ bé của chúng, đều thuộc về cùng một loại sự kiện luật định[2] cũng tất yếu như những vòng quay của mặt trời. Vì không biết những quan hệ ràng buộc chúng vào toàn bộ hệ thống vũ trụ, người ta từng cho rằng chúng tùy thuộc vào loại nguyên nhân cuối cùng[3], hoặc vào sự ngẫu nhiên[4]...

    Xem tiếp >>
  • SỰ HÌNH THÀNH CÁC KHÁI NIỆM KHOA HỌC (S. FREUD, 1915)
    Thể loại: Bài dịch

    Chúng ta thường nghe một yêu cầu được công thức hoá như sau: mỗi khoa học phải được xây dựng trên các khái niệm cơ bản rõ ràng và được xác định rõ rệt. Trong thực tế, không có khoa học nào, kể cả cái chính xác nhất, bắt đầu bằng những định nghĩa như vậy cả. Thay vào đó, khởi điểm thực sự của mọi hoạt động khoa học là sự mô tả những hiện tượng...

    Xem tiếp >>
  • HÌNH ẢNH ĐỜI THƯỜNG VÀ KHÁI NIỆM LÝ THUYẾT (G. BACHELARD, 1938)
    Thể loại: Bài dịch

    Cuối cùng, để kết thúc bản phác thảo trong cuộc luận chiến ngoại vi chống lại những người ủng hộ tính liên tục[1] của văn hóa khoa học này, chúng tôi sẽ chỉ ra rằng ngôn ngữ cũng có thể là dối trá...

    Xem tiếp >>
  • THUYẾT NHẬT TÂM & TRÁI ĐẤT TỰ QUAY CỔ ĐẠI (J. A. COLEMAN, 1967)
    Thể loại: Bài dịch

    Như chúng ta đã thấy, lý thuyết các quả cầu đồng tâm có thể giải thích, dù chỉ một cách đại khái, những vòng quay đặc biệt trên các quỹ đạo của hành tinh, và nếu đây là tiêu chí duy nhất cho sự thành công, thì nó đã đạt thành quả khá cao...

    Xem tiếp >>
  • NỘI PHÁT LUẬN & NGOẠI PHÁT LUẬN TRONG PHÁT TRIỂN KHOA HỌC (P. THUILLIER, 1973)
    Thể loại: Bài dịch

    Tại sao khoa học «hiện đại» lại ra đời ở châu Âu vào thế kỷ 16 và 17? Câu hỏi hấp dẫn nhưng không dễ trả lời (...)

    Xem tiếp >>